एकांत : एक मानसिक शक्ती की सामाजिक आजार?

पण तेच धागा लेख प्रतिसाद कथा कुठलेही लिखाण समोरच्यालाही काही ना काहीतरी देत असते. त्याला काहीतरी वेगळी माहिती देते, चर्चेला उद्युक्त करते, विचारांना चालना देते, त्याचे मनोरंजन करते.. या पैकी काही ना काही होते.>>>> Fair point in isolation. 👍

काही माणसं हि एकांतप्रिय असतात. याचा अर्थ ती माणूसघाणीच असतील असे नव्हे. पण आपले विचार व्यक्त करतीलच असे नव्हे.

जो माणूस विचार व्यक्त करत नाही त्याच्या बद्दल लोकांचे गैरसमज फार पटकन होतात. तो माणूसघाणाच आहे पासून 'आतल्या गाठीचा' आहे पर्यंत.
त्याच्या मनातील विचार आपल्याला समजत नसल्यामुळे आपल्याला त्याच्याबद्दल खात्री वाटत नाही त्याचे आपल्याबद्दल काय मत आहे हे समजत नाही यामुळे माणसं अशा माणसांशी पटकन मैत्री करू धजत नाहीत.

याउलट जास्त बोलणारा माणूस लोकांना सहसा जास्त पसंत पडतो कारण आपल्या मनातील विचार तो पटकन बोलून दाखवतो त्यामुळे हा माणूस मोकळा ढाकळा आहे असा आपण म्हणतो. अर्थात काही माणसे जास्त बोलत असल्यास त्यांचे विचार किती उथळ आहेत हेही पटकन समजून येते हा त्या स्वभावातील एक तोटा हि आहेच.

अति बुद्धिमान माणसं सुद्धा बऱ्याच वेळेस माणूस घाणी असतात. याचे कारण इतर सामान्य लोकांशी संभाषण करताना त्यांच्या संथ आकलनशक्ती मुळे हि माणसं त्यांच्याशी सुसंवाद साधू शकत नाही यामुळे आपोआपच ती एकटी पडत जातात. अशी माणसे उद्योगात/ व्यवसायात सहसा यशस्वी होताना दिसत नाहीत. कारण तेथे इतर माणसांशी जुळवून घेणे त्यांना जमत नाही पण हि माणसे आय आय टी एम्स सारखया उच्च शिक्षणसंस्थामध्ये प्राध्यापकी करताना दिसतात किंवा संशोधन संस्थामध्ये काम करताना दिसतात. अनेक शास्त्रज्ञ अशा स्वभावाचे असलेले आढळून येतात.

कला विषयात बऱ्याच वेळेस अशी माणूसघाणी माणसं दिसतात. ती स्वमग्न असल्याने इतरांशी संवाद होत नाही. त्यातून कलाकार माणसं विक्षिप्त असतात हा समाजाचा गैरसमज दृढ झालेला असल्याने समाज अशा माणसांशी थोडा जपूनच वागत असतो.

याउलट बोलकी माणसं व्यवस्थापन विषयात( एम बी ए) किंवा राजकारणात, वकिलीच्या व्यवसायात जास्त यशस्वी होताना दिसतात. जितकी जास्त माणसं तुम्ही जोडतात तितके तुम्ही या व्यवसायात यशस्वी होताना दिसता. अर्थात इतर उद्योग आणि व्यवसायात सुद्धा बोलकी माणसं जास्त यशस्वी होतात तर अबोल माणसं नोकरीत जास्त यशस्वी होऊ शकतात.

फार्स विथ द डिफरन्स, तुमची कमेण्ट मला समजली नाही. पंडीत आणि नावाडी ही खूपच प्रसिद्ध गोष्ट आहे. तिचं वेगळं वर्जन असल्याचं मला ठाऊक नाही. ती चपखल का बसली नाही हे माहिती नाही. पण एव्हढा प्रतिसाद सोडून त्यावर कॉन्स्ट्रेशन का करावंसं वाटल्म ? छिद्रान्वेषी कमेण्ट तर नव्हती करायची ना ? मागे मी तुम्हाला काही बोललो असेन तर लक्षात नाही. त्याचा स्कोअर सेटल करायचा असेल तर करून घ्या. म्हणजे तुम्हाला माहीत नसलेली गोष्ट रिलेव्हन्ट का नाही हे सांगू शकता.

सुबोध खरे तुमचे सगळे प्रतिसाद आवडत आहेत. पण लेखात तुम्ही म्हणताय तो कंगोरा असेल असं वाटत नाही.
त्यांना एकांतप्रियता अपेक्षित आहे. इंट्रोवर्ट व्यक्ती नाही.

ऋन्मेऽऽष, मला स्वतःला वाचायला आवडते, विचार करायला आवडते, चर्चा करायला आवडते, वाद घालायला आवडते.
त्याच प्रमाणे काहीही विचार न करायला लावणारे मीम्स, आणि ट्रेंडी व्हिडिओ/रील्स केलेली असतात ती बघायला ही आवडतात. ती सगळ्यांनी सारखीच केली आहेत, पुढे काय होणार हे माहित आहे तरी त्यावर तासंतास दवडायला ही आवडते. काही मिळवातात, किंवा काही एंड गोल ठेवून मी स्वतः जगतच नाही. पण जे जगतो ते त्याक्षणात पूर्णपणे जगायचा प्रयत्न करतो.
काही गोष्टी क्षणिक आनंदासाठी करतो, काही आवडतात म्हणून करतो, काही खरंच आवडतात त्यामुळे टाळूच शकत नाही अशा करतो. पण या सगळ्यात समाधानीच असतो. रिग्रेट काही वाटत नाही, रादर त्याक्षणी ते करावसं वाटलं केलं, प्रामाणिक राहुन केलं. ते चूक वाटलं नंतर तर तेही मान्य करुन सुधारतो, पण ते जेव्हा केलं त्याचा रिग्रेट कशाला?
असो. फारच वहावत गेलो.

लेखाचं शीर्षक आहे त्याप्रमाणे एकांत हा योग्य प्रमाणात मानसिक शक्ती बनू शकतो, कोणतीही गोष्ट function at() { [native code] }ई झाली कि माती होते. तसंच तो विकार बनू शकतो.

भारतीय तत्वज्ञान सांगायचा मोह आवरत नाही. एकांत आत्मशुद्धीसाठी (गांधीजी) योग्य आहे. आहारी गेल्यास आत्ममग्नता उद्भवते.
गीतेप्रमाणे - एकांत म्हणजे शुद्धी (आत्मपरीक्षण). समाज म्हणजे कर्म आणि विवेक म्हणजे योग्य कृती.

म्हणजे अ‍ॅरिस्टॉटल असो किंवा गीता, किंवा भारतीय दर्शन असो. विवेक फार महत्वाचा आहे. आत्ममग्न झाल्यास विकार उद्भवतात.

म्हणजे तुम्हाला माहीत नसलेली गोष्ट रिलेव्हन्ट का नाही हे सांगू शकता.>>> मला माहीत नसलेल्या गोष्टी बद्दल सांगायचा प्रश्नच नाही, जी माहीत आहे ती कोणतेही कौशल्य कमी अथवा जास्त महत्त्वपुर्ण नसून वेळकाळा नुसार त्याची उपयुक्तता ठरत असते आणि त्यामुळेच कुणाला त्याच्या अंगभूत कौशल्यावरुन कमी लेखू नये असा आशय असलेली होती आणि ती या संदर्भात चपखल नाही बसत आहे असे प्रामाणिकपणे वाटल्याने मी प्रतिसाद लिहीला. जर तुमच्या लेखनातील एखादा संदर्भ सुसंगत न वाटल्याने शंका उपस्थित केली तर फक्त स्कोर सेटल करणे हाच एकमेव उद्देश असणे असा समज करुन घेणे हे एकांगी विचारांचे लक्षण ठरते, जे तुमच्या इतर धाग्यांवरच्या प्रतिसादांनी प्रतित होणाऱ्या विचारप्रक्रियेशी अगदीच सुसंगत नाही आहे असं मला वाटते....इतर काही हेतू नव्हता...जर माझ्या प्रतिसादात कोणतेही मुल्यवर्धन आढळत नसल्यास दुर्लक्ष करावे....बाकी चर्चा उत्तम चालू आहे हे मी आधीच नमूद केले आहे ज्या चर्चेत तुमचेही अनेक प्रतिसाद अंतर्भूत आहेत.

ती चपखल बस्ते कि नाही हा तुमच्या दृष्टीने जिव्हाळ्याचा विषय आहे. असू शकतो.
पण जर गोष्ट कुठली हेच ठाऊक नाही तरी ती चपखल बसत नाही हे मला समजले नाही हे मी तुम्हाला स्पष्टपणे सांगितले. कारण ती रिलेव्हन्ट आहे हे मला माहिती आहे. जर गोष्ट माहिती नाही तर सोडून द्यावी असे माझे म्हणणे होते. तहान लागल्यावर विहीर खणून चालत नाही यासाठी ती गोष्ट होती. इथे मी थांबतो. तुम्हाला ते महत्वाचे असेल तर चालू द्या.

एकांगी विचार
छिद्रान्वेषी कमेन्ट आहे म्हणून ?

अमितव,
मलाही माझ्या आवडीचे सगळे करायला आवडते. जेव्हा आपल्या आवडीचे करता येत नाही तेव्हा मला माझ्या आयुष्यातील वेळ फुकट जात आहे असे वाटते.

आता यात ज्या गोष्टी सर्वांसोबत करायला आवडतात त्या सर्वांसोबत करतो. पण ज्या एकट्याने करायला आवडतात त्या करायला गपचूप वेगळा होतो. आता बहुतांश गोष्टी मला एकट्यानेच करायला आवडतात ते वेगळे. (यावर वेगळा लेख लिहायचे बरेच दिवस डोक्यात आहे)

वर तुम्हीच की आणखी कोणीही म्हटले आहे की आपल्या आत समीर आणि राहुल दोन्ही असतात. लेखात समीरची बाजू मांडली आहे आणि त्यामुळे प्रत्येकाला आपल्यातील समीरसोबत ते रिलेट झाले याला अनुमोदन!

पण म्हणून लेख एकांगी आहे असे कोणीतरी म्हटले आहे ते मात्र पटले नाही. कारण समीरबाबत जे त्याला पटकन चुकीचे जज केले जाते त्यावर त्याची एक बाजू दाखवली म्हणून राहुलवर अन्याय झाला असे होत नाही.

*कार माणूस, माझा गोंधळ उडाला. कारण युंगचा सिद्धांत.

यासाठी इतर तत्वज्ञांचे म्हणणे बघावे लागले. कुणी तरी मोठ्या माणसाने म्हटले तर वजन येते.
युंग म्हणतात कि सामाजिक असण्यात खोटेपणा आहे. मी काही युंग यांचे म्हणणे मुळातून वाचलेले नाही. लेखात पण प्रकाश पडला नाही.

भारतीय दर्शनात इतकेच म्हणतात कि
निव्वळ सामाजिक वावर - ढोंगीपणा येण्याची शक्यता जास्त. कारण समाजात दिखाऊ वावर असणे ही सामान्य गोष्ट आहे.
निव्वळ एकांतवासी असणे - आत्ममग्नता असण्याची शक्यता जास्त.
भारतीय दर्शने दोन्हीचा सुयोग्य तोल (विवेकपूर्ण) सांगतात. वरच्या परिच्छेदात जे सांगितलेय ते धोपटण्यासाठी नाही.

एकांतात आत्मपरीक्षण करणे हे आत्मविकासासाठी आवश्यक. पण त्याचे टेस्टींग हे समाजातच होईल.
चिंतनाने समाजातले ढोंग माहीत होईल. पण त्याच्याशी डील कसे करायचे याचे स्किल समाजात वावरूनच डेव्हलप होईल हा सारांश.

* स्वतःचा अपमानास्पद उल्लेख असलेला आयडी असल्यास त्याला तसे संबोधन करताना इतरांना त्याचा अपमान करावा लागतो. शक्य असल्यास आयडी बदला. विनंती.

आता कमी केलं, नाही तर युट्यूब वर अशा एखाद्या क्लिष्ट विषयावरची प्रवचनं ऐकायचा छंद लागला होता.
वेळ छान जात होता, पण ज्याचा उपयोग होणार नाही त्यात एव्हढा वेळ नको घालवायला म्हणून बंद केलं.
नाही तर एका क्रमाने येत राहतं समोर

चंमतगं म्हणजे मी हे ऐकलंय बरं का हे सांगणार नसू तर मग फायदा काय ?

वेटींग फॉर साजिरा / मानव.

अरे हा काय त्रास आहे? स्वतः ड्युआयडी असून इतरांना दोष देणं चालू आहे. जोपर्यंत माहिती मिळतेय, व्यवस्थित भाषा आहे तोपर्यंत काय करायचंय ओरिजिनल कि ड्युआयडी चं?
लेखाला प्रयोजन कशाला उगाच पाहिजे?
आता डूख धरू नका. खरंच अशासाठी एक एक्स्ट्रॉ आयडी हाताशी हवा होता.

@ एक लेखक
पण लेखात तुम्ही म्हणताय तो कंगोरा असेल असं वाटत नाही.
त्यांना एकांतप्रियता अपेक्षित आहे. इंट्रोवर्ट व्यक्ती नाही.

एकांतप्रियता आणि आत्ममग्नता हि दोन टोके नाहीत तर एकाच व्यक्ती कधी एकांत हवासा वाटू शकतो तर आत्ममग्न (इन्ट्रोव्हर्ट- अंतर्मुख ) व्यक्तींना आपल्या आवडीच्या व्यक्तीगटात खूप वेळेस बरेच बोलके होताना आपण पाहतो.

बहिर्मुख व्यक्तीला सुद्धा अनेक वेळेस माणसांच्या गराड्यात असताना आतून एकाकी वाटत असते.

लौकिकार्थाने अतिशय उत्तम स्थितीत असलेली माणसे आतून खिन्न असू शकतात. तर बाहेरून अत्यंत वाईट स्थिती असलेली माणसे आहे त्या स्थितित सुद्धा अत्यंत आनंदी असू शकतात.

मूळ लेखक यांचा खुलासा आला कि मग लिहीन.