'द सेकंड सेक्स'च्या निमित्ताने..

विचारप्रवर्तक लिखाण. निवडक १० मध्ये नोंद.

मुक्ता, सहज ओघवत्या प्रांजळ भाषेत एका चांगल्या पुस्तकाची ओळख करून दिली आहेस. नक्की वाचेन आणि कळवेन. धन्स गं

छान परिचय करून दिला आहेस मुक्ता.... ललिता प्रीतीनं दिलेल्या लिंकच्या लेखालाही वाचले. सगळीकडे वाचताना मनात फक्त ''अनुमोदन'' हाच शब्द येत होता. आचार, विचार, उच्चारांतून स्त्री वा पुरुषांचे सर्वसामान्य वर्गीकरण करणे आपण थांबवू, त्यांच्याकडून तशा अपेक्षा करणे थांबवू व मुख्य म्हणजे स्वतःकडून आपल्या स्त्री/पुरुष असण्यानुसार ठोकताळ्यांप्रमाणे गृहित अपेक्षा करणे थांबवू तेव्हा ती एक वेगळ्या प्रवासाची सुरुवात असेल.

लोकरंगच्या 'त्याच' पानावरचा हा पुस्तक परिचयपर लेख
http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=143...
स्त्रीमिती/ निवडक मिळून साऱ्याजणी
संपादक : डॉ. निलिमा गुंडी
मौज प्रकाशन गृह

न आवडण्याचा प्रश्नच येऊ शकत नाहि. खुप छान

मुक्ता, खूपच सुंदर लिहीलंय! अभिनंदन!!

या लेखावरून नेमाड्यांची ही कविता आठवली नाही तरच नवल...

कशा रांगोळ्या काढता तुम्ही घरंदाज व्यथांनो,
कसा सडा घालता माझ्या अंगणाचा कोपरा कोपरा खुलेल असा.
कशी सजवता तुळशीवृंदावनाची दर्शनी बाजू
खुडता मंजि-या दुपारच्या सुकलेल्या मऊ नखांनी
रोज नव्या हातावर केलेल्या कापसाच्या वातींनी लावता
माझ्या पाताळघरातला अंधार प्रार्थणारी
देवघरातील आंदणाची उभी समई.

आत बाहेर येता जाता कसल्या गुणगुणता आरत्या
पुसट शब्दांच्या, सुरांच्या वेणीत अर्थ गुंफून टाकून.
तो अर्थ मी चाचपू पाहतो. पाहतो तेव्हा -
भिंतीला खेटून उभा असलेल्या माझ्या डोक्यावरच्या पिंपळाची
फांदी फांदी ओरडणा-या कावळ्यांनी काळीकुट्ट लदलेली असते.

कुणासाठी ही अबोल संथ वाटपाहणी.
उंबरठ्यात रुतवलेल्या बांगड्यांच्या नक्षीलाच कळणारी
तुमच्या आंगठ्यांची लवलव कुणासाठी?
किती दिवस हे आरशालाच माहित असलेले
तुमचे कोरीव कुंकवाच्या चांदणीखालचे
पहाटचे फटफटीत कपाळ...

मलाही कळू द्या तुमची उभार दृष्टीघोळ जवळीक.
न्हाणीपासून आतपर्यंत उमटलेल्या पावलांची आणि
परकरांच्या किनारीवर भरलेल्या बिनपायांच्या मोरांची भुलावण
मलाही कळू द्या.

का पदर घालून असता माझ्यासमोरही सकाळ संध्याकाळ
सदा कपाळापर्यंत, ह्या आपल्याच आपल्याच घरात.

चेहराच नसलेल्या अपु-या शिल्पासारख्या बेसूर बायांनो
माझे अंगण पांढरे झाले तुमच्या रांगोळ्यांनी.

पुस्तक अज्जीबात वाचनिय नाहिये.
भूतलावर एकाही पुरुषाने हे पुस्त़ संपुर्ण वाचलं नसावं असा माझा दावा आहे.
प्रत्येक पान महा बोअरीग.... उगीच कुठल्यातरी फ्रांसच्या दोन चार लेखकांचे संदर्भ घेऊन लेखिकेने उहापोह केली आहे. तीला स्वत: स्त्रीच्या आई, सुन, बायको या छटांचा अनुभव नसताना काल्पनेतली स्त्री रेखटली आहे.

सिमोन स्वतः विवाहित नाही, स्वतः वयाच्या ४० वर्षा पर्यंत होटेलात राहुन जीवन जगते. अगदी तरूण वयातच आर्थिक स्थैर्य प्राप्त झाल्यामुळे घरच्यांपासुन दुर होते. तीला स्वतःला स्वयंपाक करता येत नाही. स्वतःच्या आई सोबत तीच पटत नाही. म्हणजे स्त्रीच्या मुख्य भुमिका तिनी जगल्याच नाही. ती स्वतः कामचुकार असल्याचा दाखला त्याच पुस्तकात मिळतो. थोडक्यात स्त्रीत्व न जगणारी हि लेखि़का स्त्रीत्वावर स्वैर लिखान करते, जगभरातुन तिच्यावर याच धाग्याला धरुन टिका झाल्याचही पुस्तकात दिलं आहे.

प्रेमात पडलेली स्त्री: या विभागातिल लेखन मात्र अप्रतिम आहे.
विवाहित स्त्री सदरातील लेख सुद्धा भारतीय स्त्रीच्या आसपासही भटकत नाही.

पोटच्या पोराला आईचं सेक्सुअल आकर्षण असतं हे मतं मांडणा-या लेखकांच मत मोडणारं लिखानही तोकडं आहे. मुलगी व बाप या नात्या बद्दलही तोकडेपणाच आहे.

हे पुस्तक १९४९ मधे प्रकाशित झाले होते. त्यामुळे त्यावेळच्या व आजच्या स्त्रीच्या एकुन जीवनमानात जो फरक अलाय तो पुस्तकातल्या लिखानाशी बरीच तफावत दाखवतो.

स्त्रीयाना समलिंगी समागमाच आकर्षण असण्याचं कारणही पटण्यासारखं नाहीये.
थोडक्यात हे पुस्तक फ्रेंच बायाना तंतोतंत लागु होतही असावं, पण भारतीय बायाना ७०% लागु पडत नाही.

तीला स्वतःला स्वयंपाक करता येत नाही. म्हणजे स्त्रीच्या मुख्य भुमिका तिनी जगल्याच नाही. ती स्वतः कामचुकार असल्याचा दाखला त्याच पुस्तकात मिळतो. <<<

आपण कोणाशी वाद घालतो यावरुन पण आपलीच योग्यता दिसते. असो.>>

मी मुक्ता,
त्या लेखिकेवर जागातील कित्येकानी केलेली टिका व टिकेची कारण दिली आहेत. त्या बद्दल तुमचं मत काय आहे ?

बर्‍याच का? व कसं? ची उत्तरं त्यात मिळतात.>>

ओके, त्या पुस्तकात लेखिका लग्न न करण्याचं कारण असं सांगते, की एके दिवशी सायंकाळचा स्वयंपाक चालु अस्तना ती भांडे विसळीत किचनमधे असते. तेंव्हा कॉलनितील सर्व घरातील किचनचे लाईट्स चालु असतात व प्रत्येक किचन मधे एक बाई स्वयंपाक करताना दिसते.
लग्न केल्यावर आपल्यालाही हेच करावे लागेल म्हणुन ती लग्न न करण्याचं ठरवते व आयुष्यभर अविवाहित राहते. पण प्रियकराची मात्र सोबत हवी असते.

आता मला सांगा, जी बाई स्वयंपाक व भांडी कारणावरुन लग्न नकारते ती स्त्री विश्वाचं लेखन करताना स्त्रीला न्याय देऊ शकते का?
हे तर आयुष्यात एकदाही पाण्यात उडी न टाकता "पोहण्याचं गमक" नावाचं पुस्तक लिहल्यागत नाही का होणार?

अजुन एक संदर्भ असा आहे की मुलाचे व आईचे नाते फार फार तर ४ वर्षा पर्यंतच गोड गुमान असते. नंतर मूल व आईच्या नात्यातला ओलावा सुकतो. याच धर्तीवर लेखिका आपल्या आईशी फटकुन वागल्याचही आहे. तिने याच कारणास्तव मुलं होऊ दिली नाहीत.

पण आपल्या देशात ४ काय, ४४ वर्षाचा माणुसही (बायकोच्या धाकानंतर सुद्धा) आईशी ज्या प्रकारे जुडलेला असतो त्याला तोड नाही.

पण लेखिका बाई म्हणते ते नातं ४च वर्षातच हवेत विरतं. हे सगळं मला खरच नाही पटलं.

------------

नीरजा,
अगं खरच ती कामचुकार असल्याचं सिद्ध होतं. भांडे विसळताना दिसलेल्या स्त्रियाना बघुन, हे काम करायचं नाही एवढ्या कारणासाठी तिनी लग्न न केल्याचं वाचुन मी हहगलो. अन ते पुस्तक म्हणे स्त्रीयांच बायबल... कैच्या कै.....

मी पुरुष असल्यामुळे कदाचित तुम्हाला जाणवणार्‍या अनुभूतीना मुकलो असेन.

प्रियकर आणि पार्टनर यात गल्लत नका करु.>>हे कसं काय? अहो तिचीच एक शिष्या नंतर याच्या प्रेमात पडते. मग या दोघात खडगे उडाले की ते दोघेही सिमोन कडेच गार्‍हाण मांडातात. नंतर तिनी आपल्या आत्मचरित्रामधे हिचा खुन करण्याचा काल्पनिक प्रसंग रंगविल्याचाही संदर्भ आहेच की. आता हे प्रियकर अन पार्टनर मधला फरक मला खरच नाही कळलं.

पुन्हा सांगतेय सिमोन समजुन घ्यायची असेल तर आयन रँड वाचा जरा.>> नक्की नक्की.

त्या निमित्ताने याचही परिक्शण येऊदया. पुण्यात कुठे मिळेल तेवढं सांगाल का प्लिज...

धन्यवाद मुक्ता.

मुक्ता, प्रामाणिक लिहिलं आहेस. ललिताने दिलेली लिंकही फार आवडली. आवर्जून वाचेन आता पुस्तक.

मी मुक्ता,

जरा मनातले बोलतो. पण लेख आवडला नाही.

१. पुस्तकाचा परिचय करताना आपण स्वतःच्य आयुष्याबाबत आवश्यकतेपेक्षा अधिक सांगितलेलं आहेत असे वाटले.

२. लेखन 'चला पुढचंही वाचूच' असे वाटायला लावणारे वाटले नाही.

या मतांबाबत क्षमस्व! चुभुद्याघ्या!

================================================

पुस्तकाबाबतः

१. या पुस्तकाचे शीर्षक सेकंड सेक्स असे का आहे हे समजले नाही. (पुस्तकाचे की अनुवादाचे?)

२. अ वूमन इज नॉट बॉर्न बट मेड हे वाक्य स्त्रीचा आत्मविश्वासच घालवणारे वाक्य आहे. या वाक्याचा मी निषेध करतो. एकीकडे स्त्री मुक्तीवर आपण एकमेकांना खो देत आहोत. या पुस्तकात मात्र असे म्हंटलेले आहे की स्त्रीला स्त्री बनवले जाणे हेच अधिक होते. येथेच नकारात्मकता सुरू होते असे मला वाटते. आणि या विधानाचे नकळत काहीसे उदात्तीकरण झाले आहे असे वाटले. वास्तव रेखाटणे हा उद्देश नक्कीच ते विधान न्याय्य ठरवेल, पण मग आपला लेख न्याय्य ठरणार नाही. फक्त पुस्तकाचा वास्तव रेखाटण्याचा उद्देश तेवढा पटणेबल राहील.

===============================================

माझी ही मते आपण चर्चा करण्यास योग्य मानाल व माझ्या मतांमध्ये कोणताही गैर हेतू नाही याबाबत निश्चींत राहाल अशी आशा!

-'बेफिकीर'!

मी एक प्रवास सुरु केलाय आणि मला नक्की माहित आहे की त्यात सुख, सोय फारशी नसली तरी स्वातंत्र्य आणि समाधान नक्कीच आहे.>>>>हे खूप खूप आवडलं.. सुरेख लिहिलंय मुक्ता.. उशिरा का होईना विचारात सुरुवात झाली आहे आणि आचरणात पण ..:)