लोणचे

चिंचेच्या रसातले मिरचीचे लोणचे

लागणारा वेळ: 
३० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

हिरव्या चिंचा २०-२५
हिरव्या मिरच्या पाव किलो (मधुन चिरुन, दोन ते तिन तुकडे करुन)
१.५ चमचा राई
अर्धा चमचा जिर
पाव चमचा मेथी
४ चमचे तिळ
चवीनुसार मिठ
पाव चमचा हिंग
१ चमचा हळद
१ पळी तेल
अर्धा चमचा गुळ (ऑप्शनल)

लोणचे जर तिखट आवडत असेल तर बारीक मिरच्या घ्या. जर कमी तिखट हवे असेल तर जाड्या घ्या.

फोटोत तिळ कमी आहेत. मी नंतर अजुन भर टाकली होती.

क्रमवार पाककृती: 

चिंचा धुवुन आख्ख्याच त्या बुडतील इतक्या पाण्यात थोडावेळ उकडत ठेवा. उकळल्या की चिंचांची साले आपोआप फुटतात.

उकडलेल्या चिंचांची जमतील तेशी साले काढून घ्या म्हणजे गाळायला जास्त त्रास होणार नाही. मग साले काढली की चिंचा चांगल्या खुळून घ्या आणि हे पाणी एका भांड्यात गाळून घ्या. चोथा टाकुन द्या कारण त्यात असणार्‍या चिंचांच्या सालांची कच लागते.

१ चमचा मोहरी, मेथी आणि तिळ वेगवेगळे भाजून एकत्र मिक्सरमध्ये पुड करा.

कढई चांगली तापवा व त्यात तेल गरम करुन अर्धा चमचा राई, जिर, हिंग ची फोडणी द्या. त्यात मिरच्या घाला. जर लोणचे लगेच खायचे असेल तर मिरच्या थोड्या जास्त वेळ ठेउन नरम शिजवा आणि जर २-३ दिवसांनी खायचे असेल तर थोडा वेळ ठेउन थोड्या कडक शिजवल्यात तरी चालेल. नंतर गॅस बंद करुन त्यात मिक्सरमधुन काढलेली पुड, मिठ, गुळ (ऑप्शनल) घाला.

हे सगळे मिश्रण चिंचेच्या रसात ओता. मिश्रण रसात चांगले ढवळून घ्या आणि खायला सुरुवात करा.

वरच्या फोटोतील बाऊल खोलगट असल्याने लोणचे कमी दिसत आहे. पण भरपुर झाले होते. अर्धा कोलोची बरणी भरली होती.

वाढणी/प्रमाण: 
२०-२५ जणांसाठी
अधिक टिपा: 

ही रेसिपी मायबोली आयडी सारीका हिच्या सासुबाईंनी मला फोनवर दिली. त्यासाठी सारीका आणि तिच्या सासुबाईंचे धन्यवाद.
सारीकाने मला काही दिवसांपुर्वी सांगितले होते की तिच्या सासूबाई वेगवेगळ्या प्रकारची लोणची बनवतात. अनायसे आमच्याकडे १६ तारखेला साखरचौथीचा गणपती होता. काहीतरी स्पेशल करायचे म्हणून कोथिंबीरवडी आणि सारीकाच्या सासूबाईंना विचारून एखादे वेगळे लोणचे करु असे मनात ठरवले. सारीकाने तिच्या सासुबाईंच्या हातात फोन सुपुर्द केला आणि माझ्याकडे एक हटके लोणच तयार झाले.

हे लोणचे आमच्याकडे सगळ्यांना वेगळे व इतके चविष्ट लागले की सगळ्या पाहूणे मंडळींच्या तोंडात ह्या लोणच्याचीच स्तुती होती. सगळ्यांनी परत परत मागीतले. विशेष म्हणजे माझ्या मुलीने त्याचा रस प्रत्येक वेळी जेवताना मागुन घेतला. सगळ्यांनी मला लोणच्याची रेसिपी विचारली. लोणचे भरलेली बरणीने पहील्याच दिवशी तळ गाठला. ह्याचे सगळे श्रेय सारीकाच्या सासूबाई व सारीका ह्यांना.

कच्च्या चिंचा मिळणे हल्ली कठीण काम झाले आहे. माझ्या आईकडे झाडे आहेत म्हणून मी माझ्या वहीनीला फोन केला. जवळच्या झाडाला नव्हत्या म्हणून तिने गवतात असणार्‍या भागात जाऊन माझ्यासाठी चिंचा काढून आणल्या त्यासाठी तिलाही चिंचांचे श्रेय.

आता ह्या लोणच्याच्या सारीकाच्या सासुबाईंनी दिलेल्या काही टिपा.

कुटातली राई भाजली नाही तरी चालेल. पण मला पुड करताना सगळेच भाजायची सवय असल्याने मी भाजली.

तिळ हे जास्तच घ्यायचे अगदी ४ चमच्यांच्या वर घेतले तरी चालतील त्यामुळे लोणच्याला दाटपणा येऊन चांगली चवही येते.

सारीकाने सांगितले होते की गुळ आजिबात नको घालू पण माझा हात ऐकायला तयार नाही. मी थोडा घातलाच चवीपुरता अगदी थोडा.

हे लोणचे नेहमी फ्रिज मध्ये ठेवायचे. १५-२० दिवस टिकू शकते.

माहितीचा स्रोत: 
मायबोली आयडी सारीका हिच्या सासुबाई

सफरचंदाचे झटपट लोणचे

लागणारा वेळ: 
५ मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

सफरचंद २
जिरे
मोहरी
हळद
मिठ
लाल तिखट
हिंग
तेल

क्रमवार पाककृती: 

सफरचंद धुवून कोरडे करुन घ्यायचे.
एका भांड्यात चवीप्रमाणे (अंदाजे पाव चमचा) मिठ घ्यायचे. त्यात सफरचंदाच्या हव्या त्या आकाराच्या फोडी करुन टाकायच्या. भांडे हलवून घ्यायचे. सगळ्या फोडींना मिठ लागले की सफरचंदाचा रंग बदलत नाही.
त्यावर तेलात केलेली, जिरे, मिहरी, हळद, तिखट, हिंगाची फोडणी घालयची. व्यवस्थित मिक्स करून घ्यायचे.
५ मि. खायला तयार.

loncha.jpg

अधिक टिपा: 

आवडीप्रमाणे फोडणीचे साहित्य बदलू शकता.
सफरचंद कच्चे, आंबट असेल तर चांगलेच. नसेल तर नेहमीचे सफरचंद पण छान लागते.
फ्रिजमध्ये २-४ दिवस टिकायला हवे. माझ्याकडे एका दिवसातच संपते.

माहितीचा स्रोत: 
आस्मादिक

पारंपारीक पद्धतीने आंब्याचे लोणचे

लागणारा वेळ: 
४० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

एक डझन मध्यम आकाराच्या कैर्‍या
पाव किलो जाडे मिठ
१०० ग्रॅम मोहरीची डाळ
लाल तिखट ८ चमचे
४ चमचे हळद
२ चमचे मेथी
१० ग्रॅम हिंग
पाव किलो तेल

क्रमवार पाककृती: 

आंब्याच्या तुम्हाला आवडतात त्या आकाराच्या फोडी करुन घ्या. त्या फोडींना थोडी हळद व थोडे मिठ चोळुन ४-५ तास कडकडीत उन्हात वाळवा.

दुपारी फोडी वाळवत टाकुन संध्याकाळी लोणच घातल तरी चालेल.

जाडे मिठ पाट्यावर किंवा मिक्सरवर जाडसर वाटुन घ्या. नंतर वाटलेले मिठ तव्यावर किंवा कढईत चांगले भाजुन घ्या.

कढईत २-३ चमचे तेल घेउन त्यावर मेथी परतवा.

मेथी काढुन थंड करत ठेवा व त्याच कढईत मेथी परतवुन राहिलेल्या तेलात हिंग, हळद व लाल तिखट मिडीयम गॅसवर ४-५ मिनिटे परतवा.

मेथी थंड झाली की ती वाटून घ्या.

आता आंब्याच्या फोडींवर मेथीचा गर, मिठ, हिंग, हळद, लाल तिखट घालुन एकजीव करा.

आता उरलेले सगळे तेल गरम करा. फोडणी देण्याइतपत गरम झाले की गॅस बंद करा १० मिनीटांनी त्यात मोहरीची डाळ परतवा. लगेच टाकु नका नाहीतर मोहरीची डाळ करपेल.

आता राईची डाळ टाकलेले तेल पुर्ण गार झाले की ते आंब्यांच्या फोडींच्या मिश्रणात ओता व पुन्हा एकजीव करुन काचेच्या बरणीत दाबुन दाबुन भरा.

तेल फोडींच्या वर आले पाहीजे. जर नसेल आले तर अजुन गरजेपुरत तेल गरम करा व थंड करुन बरणीत ओता.

जर फोडी तेलात बुडाल्या नाहीत तर काही दिवसांत त्यांना बुरशी येते.

लोणच्याच्या बरणीचे झाकण घट्ट बंद करा व ८-१० दिवसांनी लोणचे वापरण्यास काढा.

वाढणी/प्रमाण: 
वर्षभरासाठी एक बरणि पुरे ना ?
अधिक टिपा: 

आंब्याच लोणच म्हटल की आजीचीच आठवण येते. आजी अगदी मुंबईला राहणार्या सुद्धा सगळ्या नातवंडांना लोणच पाठवुन द्यायची. तिच्या हातच लोणच आमच्या आख्या कुटुंबातील लहान मुलांना आवडायच. डब्ब्याला सुद्धा अधुन मधुन आवर्जुन नेल जायच. १० वर्ष झाली ती जाऊन पण तिच्या हातची चव अजुनही जिभेवर रेंगाळत आहे. म्हणुनच ही लोणच्याची पाककृती तिला समर्पित.

शक्यतो जाडेच मिठ वापरा त्यामुळे वेगळीच चव येते व लोणचे जास्त टिकते.

हिंग, हळद व लाल तिखट न परतवताही डायरेक्ट फोडिंमध्ये मिसळले तरी चालते.

लोणचे वापरण्यासाठी काढताना सारखी बरणी उघडू नका. महिनाभराचे एका लहान बरणीत काढून घ्या.

माहितीचा स्रोत: 
आजीची पद्धत आणि पुस्तकाची मदत.

सखुबत्ता (फोटोसकट)

लागणारा वेळ: 
१५ मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

६ मध्यम आकाराच्या घट्ट कैर्‍या (लोणच्याच्या कैर्‍या), अर्धी वाटी तिळाचं कुट, अर्धी वाटी लोनचे मसाला, अर्ध्या वाटीपेक्षा थोडा जास्त गुळ, मीठ,फोडणीसाठी २ चमचे तेल, मोहर्‍या, हिंग

क्रमवार पाककृती: 

कैर्‍यांची सालं काढून पातळ काचर्‍या कराव्यात. सोलाण्याने काचर्‍या केल्या तरी चालेल. तीळ भाजून त्याचे अर्धी वाटी कुट घ्यावे. कुटाइअतकाच कैरी लोणचे मसाला (बेडेकर, प्रविण किंवा इतर आपल्या आवडीप्रमाणे) घ्यावा. अर्ध्या वाटीपेक्षा थोडा जास्त गुळ किसून घ्यावा. गुळाचं प्रमाण अंदाजेचं चवीप्रमाणे ठरवा. कैर्‍यांच्या काचर्‍या, तिळाचं कुट, लोणचे मसाला, मीठ आणि गुळ एकत्र करावं. त्यात हिंग- मोहरीची फोडणी थंड करून घालावी.

DSC00077.jpg

वाढणी/प्रमाण: 
तुम्ही लोणच्याप्रमाणे खाता कि भाजीप्रमाणे यावर अवलंबून.
अधिक टिपा: 

या दिवसात केला तर सखुबत्ता जास्त नाही टिकणार पण लोणच्याचा सिझनमध्ये (मे-जुनमध्ये) केलेला सखुबत्ता ६-७ महिने टिकू शकतो. कदाचित त्यापेक्षा जास्त पण टिकेल पण तेवढा उरतच नाही. जास्त टिकण्याच्या दृष्टीने करायचा असल्यास तिळाच्या कुटाचं प्रमाण जरा कमी करावं लागेल.

माहितीचा स्रोत: 
आई

शिजवलेल्या मिरच्या

लागणारा वेळ: 
३० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

१५-२० जाड, लांब मोठ्या हिरव्या मिरच्या
४ मोठे चमचे धणे
२ मोठे चमचे मेथ्या
१ छोटा चमचा बडीशेप
२ छोटे चमचे मोहरीची डाळ किंवा मोहरी
१ छोटा चमचा जीरे
अर्धी वाटी गूळ
अर्धी वाटी लिंबाचा रस
हळद
हिंग
मीठ
तेल

क्रमवार पाककृती: 

मिरच्यांचे देठ काढून मध्ये चीर द्यावी. मग आडव्या कापून चार तुकडे करावे.

धणे, मेथी, मोहरी, जीरे, बडीशेप थोड्या तेलावर भाजून घेऊन भरड पूड करावी.
यात गूळ आणि मीठे घालून हा मसाला मिरच्यांच्या तुकड्यांत भरावा.
पातेले किंवा कढईत दोन मोठे चमचे तेल घालून तापल्यावर त्यात थोडी मोहरी, हिंग, हळद घालावी.
त्यात मिरच्या टाकून परताव्यात.
मग लिंबाचा रस घालून झाकण ठेवून वाफ आणावी.
अधूनमधून परतावे.

मिरच्या अगदी मऊ शिजवू नयेत. रंग बदलता कामा नये.

थंड झाल्यावर काचेच्या कन्टेनरमध्ये घालून फ्रीजमध्ये ठेवाव्यात. १-२ आठवडे तरी टिकतील.

मुळात या मिरच्या तिखट नसतात, पुन्हा शिजवणे आणि गूळ इ मुळे हा पदार्थ झणझणीत नसतो.

mirachi1.jpg

वाढणी/प्रमाण: 
लोणच्याएवढे
अधिक टिपा: 

यासाठी एशियन दुकानांत मिळणार्‍या लांब हिरव्या मिरच्या घ्याव्यात. अश्या दिसतात.
http://www.bigstockphoto.com/image-10490210/stock-photo-fresh-long-green...

मसाला मिरच्यांत भरला नाही तरी चालेल. फोडणीवर टाकून मिरच्यांबरोबर नीट मिसळून घेतला तरी चालते.

यातच सुके खोबरे, तीळ भाजून घातल्यास भाजीसारखा प्रकार होईल. pablano, habanero मिरच्यांचा असा प्रकार चांगला लागतो.

माहितीचा स्रोत: 
व्हई.

गाजराचे (आणि इतर भाज्या) लोणचे - फोटोसहीत

लागणारा वेळ: 
३० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

गाजराचे लांबट तूकडे पाव किलो (गाजराबरोबर कॉलीफ्लॉवर, शलजम, हिरवे मटार, सिमला मिर्ची वगैरे घेता येईल. सर्व मिळून पाव किलो)
तेल पाव वाटी (मोहरीचे मिळाले तर उत्तम)
मोहरी एक टेवलस्पून
हिरव्या मिरच्या दोन तीन
व्हीनीगर पाव वाटी (आवश्यक आहे.)
लाल तिखट २ टिस्पून (किंवा चवीप्रमाणे)
साखर १ टिस्पून
हळद १ टिस्पून
शक्य असल्यास कलौंजी व बडीशेप, प्रत्येकी अर्धा टिस्पून
चिमूटभर मेथीदाणे,
मीठ

क्रमवार पाककृती: 

१. गाजराचे व भाज्यांचे लांबट तूकडे करुन घ्या.
२. यापेक्षा जास्त प्रमाणात करायचे असेल, तर सर्व भाज्या अर्धा मिनिट उकळत्या पाण्यातून काढून सुकवून कोरड्या करा. एवढ्याच प्रमाणात करायचे असेल तर याची गरज नाहि.
३. मोहरी किंचीत गरम करुन, लाटण्याने ठेचून घ्या.
४. बडीशेप व कलौंजी वापरत असाल तर तीही गरम करुन जरा ठेचून घ्या.
५. मोहरीचे तेल तापवा.
६. त्यात क्रमाने मेथी, कलौंजी, बडीशेप टाका.
७. मोहरीची पूड टाका.
८. हळद, लाल तिखट टाका, व भाज्या टाका.
९. जरासे परतून सर्व भाज्यांच्या तूकड्यांना तेल लागेल असे पहा.
१०. साखर, मीठ व व्हीनीगर टाका.
११. भराभर परतून सुटलेले पाणी आटवा.
१२. झाकण ठेवू नका, असे केल्याने व्हिनीगरचा वास उडून जाईल.
१३. भाज्या करकरीतच ठेवायच्या आहेत, फार शिजवू नका.
१४. आचेवरुन काढून झाकण न ठेवता २/३ तास तसेच ठेवा.
१५. लगेच वापरता येईल. फ्रिजमधे ठेवा.

वाढणी/प्रमाण: 
लोणच्याचे काय प्रमाण ? भाज्यांचेच लोणचे असल्याने, भाजीसारखे खाता येईल !!
अधिक टिपा: 

न्यू यॉर्कर मधे असले लोणचे होते. त्यावेळी साधनाने हि कृति मागितली होती. हे करायच्या वेगवेगळ्या पद्धती आहेत. पण हि बरीच सोपी आहे.
यात लसणीच्या पाकळ्याही वापरता येतात. मी वापरल्या आहेत. फोडणीतच टाकायच्या पण करपू द्यायच्या नाहीत.
हवे तर किंवा लोणच्याला रस्सा हवा असेल तर, या प्रमाणात एक छोटा कांदा, दोनचार लसूण पाकळ्या, आणि अर्धा इंच आले, वाटून घेऊन फोडणीत टाकायचे. जरा परतून मग भाज्या टाकायच्या.

मी हा प्रकार कोबी आणि चीजच्या पराठ्याबरोबर खाल्ला.

शेवग्याच्या शेंगांचे लोणचे

लागणारा वेळ: 
३० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

चार जास्त जूनही नाहीत आणि अगदी कोवळ्याही नाहीत, अश्या शेवग्याच्या शेंगा.
पाऊण कप तेल, अर्धा कप व्हिनीगर, एक टिस्पून हिंग, एक टिस्पून जिरे, दोन टिस्पून (किंवा जास्त)
लाल तिखट, अर्धा टिस्पून हळद, अर्धा टिस्पून मेथी, अर्धा टिस्पून मोहरी, दोन टिस्पून साखर, मीठ

क्रमवार पाककृती: 

शेंगांचे एक इंचाचे तूकडे करून सोलून घ्या. वरची साल शक्य तितकी काढा. तेलाची फोडणी करुन, त्यात मेथी तळा, ती गुलाबी झाली कि मोहरी टाका, जिरे टाका, हिंग हळद टाकून, गॅस मंद करुन शेंगांचे तूकडे टाका. परतून सगळीकडून सोनेरी करुन घ्या. लाल तिखट व साखर घाला. व्हीनीगर घालून, उकळा. रस दाट झाला व तेल दिसू लागले कि बंद करा. अगदी थंड करा मग बाटलीत भरा.

वाढणी/प्रमाण: 
लोणच्याला काय प्रमाण ?
अधिक टिपा: 

व्हीनीगर वापरल्याने शेंगा छान मुरतात व मऊ होतात. मसाल्याचा स्वादही चांगला लागतो, व व्हीनीगरचा वास अजिबात रहात नाही.

आमेर कोसुंदी, (बंगाली लोणचे )

लागणारा वेळ: 
३० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

एक किलो घट्ट कैर्‍या, (किंवा पाव किलो आंबोशी, म्हणजे सुकवलेल्या कैरीच्या फोडी.) तीन टेबलस्पून मोहरीची डाळ्,एक ते दोन टिस्पुन मेथीचा रवा, एक टिस्पून हळद, पाव वाटी मीठ, दोन टेबलस्पून तिखट, तीन टेबलस्पून बडीशेपेची पूड, मोठ्या लिंबाएवढा गूळ, हिंग, अर्धी वाटी शक्यतो मोहरीचे तेल.

क्रमवार पाककृती: 

वेळ आणि उन असल्यास घरी कैरीच्या लांबट फोडी करून उन्हात कडकडीत वाळवाव्यात. नाहीतर तयार अंबोशी घ्यावी.
थोडे तेल गरम करुन, त्यात मेथीचा रवा परतावा, मग हिंग परतावा व बडिशेपेची पुड परतावी. मग हळद व तिखट टाकून गॅस बंद करावा.
मोहरीची डाळ बारीक वाटावी. बाकीचे तेल गरम करुन ते थंड करुन त्यात ती टाकावी. हातानेच जरा फेटावी. मग त्यात कैरीच्या फोडी आणि वरील मसाला, मीठ व गूळ घालावा. हे सगळे आठदहा दिवस मुरु द्यावे.
खायला घेताना, सगळेच परत गरम करावे, म्हणजे फोडी मऊ होतात. मग खायला घ्यावे.
चवीला मस्तच लागते हे.

अधिक टिपा: 

आपण मोहरी फेसून जे प्रकार करतो, तशी फेसलेली मोहरी बंगाल्यांच्याकडे बाटलीत तयारच असते. हे मिश्रण खराब होत नाही. त्याला कासुंदी म्हणतात.
मला वाटते हे लोणचे अश्या कासुंदीचा वापर करुन केले तरी चालेल, पण ते कितपत टिकेल, याची शंका आहे.

कैरीचे गुजराथी लोणचे

लागणारा वेळ: 
१ दिवस
लागणारे जिन्नस: 

एक किलो कैरीच्या फ़ोडी, हळद आणि मीठ लावून ठेवाव्यात. त्याला पाणी सुटेल
ते निथळून, फ़ोडी सूकवून घ्याव्यात.

पाव वाटी मोहरिची डाळ, पाव वाटी धण्याची डाळ, दोन टेबलस्पून मेथीचा रवा,
एक टेबलस्पून बडीशेप (थोडी पुड करुन), दोन तीन लवंगा आणि एक इंच दालचिनी
यांचे बारिक तूकडे, दोन टिस्पून हळद, पाव वाटी लाल तिखट, अर्धी वाटी मीठ, अर्धा
चमचा मोहरी. लागेल तसे तेल.

क्रमवार पाककृती: 

तेल तापवून त्यात मोहरी व हिंग घालावा. मग मेथीची पूड घालून जरा परतावे, मग मोहरी
डाळ घालावी. बाकिचे जिन्नस घालून आच बंद करावी. हे सगळे थंड झाले कि त्यात कैरीच्या
सुकवलेल्या फ़ोडी मिसळून घ्याव्यात. मग हे बरणीत भरावे. फ़ोडी बूडतील इतके तेल गरम
करून घ्यावे, आणि ते पूर्ण थंड झाले कि बरणीत ओतावे. सतत फ़ोडींवरती तेल राहील असे पहावे.

वाढणी/प्रमाण: 
लोणच्याचे काय प्रमाण ?
अधिक टिपा: 

या मसाल्याचे प्रमाण,आणि घटकही बेन आणि भाभी प्रमाणे बदलत राहतात.
पण मला यापेक्षा बंगाली पद्धतीचे, ओमेर कासुंदी हे लोणचे जास्त आवडते. बहुतेक मी लिहिले
आहे.

.

लागणारा वेळ: 
५ मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

.

क्रमवार पाककृती: 

.

अधिक टिपा: 

.