तूर + मूग जरा कमी पाण्यात शिजवून घ्यावी. हळद घालावी वा राहू द्यावी. शिजलेली डाळ घोटू नये.
हीरवी मिरची, कोथिंबीर, टमाटो, घेतला असेल तर कांदा; बारीक चिरून घ्यावा.
सुक्या लाल मिरचीचे तुकडे करावेत.
लसूण सोलून ठेचावा. जरासं आलं सुद्धा किसावं चव आवडत असल्यास...

आता अगदी १ चमचा तेल तापवावं.
त्यात, फक्त २ जिर्‍याचे दाणे घालावेत.
आता क्रमानी हिरवी मीरची, लसूण, आलं घालावं. जरा परतून घ्यावं.
घेतला असेल तर आता कांदा घालून परतावं (जरा ब्राउन होवू द्यावा). शिजतांना हळद घातली नसेल तर ती आता घालावी.
टोमॅटो घालावेत. परतावं. हे सगळं नीट शिजलं की शिजलेली डाळ घालावी. पाणी घालावं. पळीवाढं असू द्यावं. मीठ घालून चांगली उकळी येऊ द्यावी. ही डाळ तयार आहे. ही हवी असल्यास सर्विग बाउलमध्ये काढावी. नाहीतर लगेच वाढायची असेल तर अगदी सिमर वर ठेवावी.

आता तडका करावा-
छोट्या कढईमध्ये ७/८ चमचे तेल तापत ठेवावं. गरम तेलात आता भरपूर जिरं घालावं. जिरं तडतडल्या बरोब्बर लाल मिरच्या घालाव्यात. तिखटपणा जसा हवा असेल तसं लाल तिखट घालावं. फोडणी जरासुद्धा जळता कामा नये!!! हा तडका तयार डाळीवर ओतावा.
दाल तडका तयार आहे. कोथीबीर घालून सजवावं.

बंगाली आणि आपल्या मराठी संस्कृतीत विलक्षण साम्य, सांस्कृतिक एकात्मता आहे. दोन्ही संस्कृतींमध्ये काव्य-शास्त्र-विनोदात रस घेणारी प्रजा आहे. आबालवृद्ध संगीत, नाटक, सिनेमा इ. कलांचे भोक्ते आहेत. माणसं कुटुंबवत्सल, प्रेमळ आणि आध्यात्मिक प्रवृत्तीची आहेत. स्वत: रवींद्रनाथांना मराठी संस्कृतीविषयी अपार आदर होता. त्यांनी संत एकनाथ, तुकारामांच्या अभंगांचे बंगालीत भाषांतर केले होते. शिवाजी महाराजांवर शिवाजी उत्सव ही कवितादेखिल लिहिली होती.

शोकोल देशेर रानी शे जे आमार जोन्मोभूमि... असे जगाला अभिमानाने सांगणारे रवींद्रनाथ टागोर हे एक चिकित्सक, रसिक खवय्ये होते!

मिळकतीतला मोठा हिस्सा खाण्या-खिलवण्यात खर्च करणा-या भोजोन रोशिक संप्रदायाच्या बंगाल्यांना, खाण्यासाठी जगावं की जगण्यासाठी खावं असा भोटम्‌ प्रश्न विचारायला जाल, तर ऊहूं...चॉलबे ना! स्वत: आनंदाने खाऊन इतरांना खिलवण्यात आनंद मानणारे हे बंगाली, एकूणच जीबोनमिष्टीचा समां कसा बांधायचा ते उत्तम जाणतात. खावा - दावा...एई तो जीबोन! असे ब्रीद मिरवणारा मोठा वर्ग आहे बंगालमध्ये! पिण्यापेक्षा खाणं प्रिय! पाहुण्यांना साधं चहा पाणी हवे आहे का विचारताना म्हणतील," चाय खाबी? जॉल खाबी?"

ऑभिजीतबाबू पुढे असेही सांगतात, की खाद्यपदार्थांच्या (किंवा इतर कोणत्याही) नावांचे गोंडसीकरण हे वंगबोन्धु फार छान करतात. पोश्तो, शुक्तो, माच्छ, झोल, लोंका, घोंटो, मिष्टी, रोशोगुल्लो, शॉन्देश......नाजुक, लडिवाळ आघात ऐकत राहावे नुसते! रोजच्या साध्या खिचडीला खिचुरीऽऽ असं म्हटलं, की मैतर्णींबर्बर अंगणात ठिक-या खेळणा-या एखाद्या अल्लड किशोरीला हाक मारल्या सारखं वाटतं की नाही? गोंडसीकरण!!!

शाळेत असताना आपण प्रेत्येकाने रोज प्रतिज्ञा म्हटली होती. "माझ्या देशातल्या समृद्ध आणि विविधतेने नटलेल्या परंपरांचा मला अभिमान आहे। त्या परंपरांचा पाईक होण्याची पात्रता माझ्या अंगी यावी म्हणून मी सदैव प्रयत्न करीन।" याच प्रतिज्ञेला स्मरून आज एका पारंपारीक बंगाली पाककृती परंपरेचे पाईक होण्याचा प्रयत्न करूया!

...छोलार दाल!

कृती:
१ कप चण्याची डाळ (छोलार दाल) निवडून, स्वच्छ धुवून रात्रभर भिजत ठेवावी.

दुस-या दिवशी भिजवलेल्या, निथळून घेतलेल्या डाळीत अडीच कप पाणी टाकावे, त्यात १ टीस्पून मीठ घालून प्रे. कुकरमध्ये १० मिनिटं डाळ शिजवून घ्यावी. बटाटाही उकडून घ्यावा. (या रेसिपीत डाळ बोटचेपी शिजवावी की गाळ शिजवावी असा स्पष्ट उल्लेख कोणत्याही ऑनलाईन/पुस्तकी रेसिपीत आढळला नाही. किंवा, म्या होतकरू नवशिक्यास एवढाही "साधा-कॉमन-सेन्स" नसावा!)

कढईमध्ये २ चमचे तूप घेऊन गॅसवर गरम करावे.
त्यामध्ये २ सुक्या लाल मिरच्या, २ तमालपत्रं थोडे परतून १ टीस्पून जिरं घालावं.
जिरं तडतडल्यावर, गॅस बारीक करून, जि-यावर ओल्या खोब-याचे चौकोनी तुकडे घालून परतून घ्यावेत.
त्यामध्ये किसलेलं आलं, १ टीस्पून हळद, १/२ टीस्पून तिखट आणि १ चमचा पंच-फोडण कूट घालून त्यात शिजवलेली डाळ परतून घ्यावी. आवश्यकतेनुसार पाणी टाकावे.

हिरवी मिर्ची एक चीर देऊन घालावी. (मिर्च्या जरा लहान आकाराच्या वापरल्या तर फोटोत भेसूर दिसणार नाहीत)

मिश्रण फार सरसरीत वाटत असल्यास उकडलेला बटाटा कुस्करून घालावा.
१ टीस्पून साखर घालून आवश्यक वाटल्यास मीठ घालावे व गॅस मोठा करून एक चांगली वाफ आणावी.

वरील पाकृ प्रयोगात काही उणे-दुणे आढळल्यास जाणकारांनी सुधारणा जरूर कळवाव्यात!
धन्यवाद!

१. उडीद चार-पाच कप पाण्यात आठ ते दहा तास, किंवा रात्रभर भिजत ठेवावेत.
२. चार-पाच कप पाण्यात भिजवलेले उडीद, मीठ, लाल तिखट आणि वाटलेले आले टाकून शिजत ठेवावे. उकळी आल्यानंतर मंद आचेवर एक तास किंवा उडीद मऊ शिजेपर्यंत ठेवावे.
३. जाड बुडाच्या पातेल्यात लोणी गरम करावे. त्यात वाटलेला लसूण अर्धा कप पाण्यात मिसळून टाकावा. दोन मिनिटे परतावे.
४. टोमॅटोचा गर, लोणी, गरम मसाला पूड आणि शिजवलेली डाळ टाकून मंद आचेवर साधारण एक तास शिजू द्यावे. अधूनमधून ढवळावे. गरज वाटल्यास पाणी टाकावे.
५. फ्रेश क्रीम टाकून दहा मिनिटे मंद आचेवर शिजू द्यावे. डाळ दाटसरच असावी.
६. पावाबरोबर गरम वाढावे.

राजमा व आख्खे उडीद ३-४ तास भिजत ठेवावेत. नंतर यामध्ये हरबर्‍याची डाळ व मीठ व हिंग घालून साधारण्तः तिपटीपेक्षा थोडं जास्त पाणी घेवून कुकरमध्ये ३-४ शिट्ट्याकाढून शिजवून घ्यावं. जर तिन तासापेक्षा जास्त वेळ डाळ / राजमा भिजला असेल तर ३ शिट्ट्यात शिजतं.
बाजूलाच कढईमध्ये फोडणीसाठी तेल गरम करावे.. त्यात जीरे व मेथ्या घालून फोडणी करावी. यात आधी चिरलेलं आलं, लसूण व मिरची घालावी.१-२ मिनिटं मंद आचेवर परतावे. नंतर त्यात किसलेला कांदा टाकून कांदा गुलाबीसर होईपर्यंत परतावे. हळद घालून घ्यावी. (हळद फोडणीत न टाकता डाळ शिजत असताना कुकरमध्येच टाकली तरी चालेल). कांदा परतल्यावर टॉमेटो घालून परत परतावे. त्यात धण्याची पूड व गरम मसाला घालून परतावे. ५-१० मिनिटं झाकून ठेवावं. यामध्ये आता शिजलेली डाळ घालावी. व एक उकळी येवू द्यावी. नंतर ताजी साय फेटून घालावी. व दाल माखनी मंद आचेवर ठेवावी. मधून अधून हलवत रहावे. किमान १०-१२ मिनिटं तरी नक्कीच उकळू द्यावी. त्यात फेटलेलं सायीचं दही घालून अजून एक उकळी येवू द्यावी.

दोन्ही डाळी धुवुन मीठ, हींग घालुन कुकरमध्ये शिजवुन घ्याव्यात. अंदाजे ४-५ शिट्ट्यांमध्ये शिजतात..
फोडणीसाठी कढईमध्ये तेल घेवुन जीरे, मेथ्या घालावेत.. नंतर त्यात आले, लसुण व हिरवी मिरची घालुन परतावे... गॅस बारीक असु द्यावा. लसुण थोडा लालसर झाला आणि मिरचीचा ठसका यायला लागला की त्यात कांदा घालाव.. भरपुर परतावे.. नंतर हळ्द, टोमॅटो व उरलेला मसाला घालावा... सगळा मसाला तेल सुटेपर्यंत व मसाला छान शिजेपर्यंत बारीक गॅसवर परतावे... थोडावेळ झाकण ठेवुन मसाला शिजू द्यावा.. नंतर त्यात शिजलेली डाळ घालुन उकळावे.. गरज असल्यास थोडेसे पाणी घालावे..पण ही डाळ दाटसर चांगली लागते.

सगळ्या डाळी धुवुन कुकरमध्ये शिजायला ठेवाव्या. सगळ्या मिळुन अंदाजे दीड वाटी डाळी असतिल, त्यात ५-साडेपाच वाट्या पाणी घालावे. शिजतानाच कांदा, आले, हळ्द व बाकीचा मसाला टाकावा. माझ्या कुकरमध्ये ५ शिट्ट्यात ही डाळ शिजते.नंतर फोडणीच्या कढईमध्ये तुप घेवुन त्यात जीरे व लसुण घालुन फोडणी करावी व ती कुकरमधल्या डाळीत घालावी. एक शीट्टी झाल्यावर डाळ तयार....